Imprimir
III Congreso Internacional Historia a Debate Santiago de Compostela

IV Congreso Internacional Historia a Debate
Santiago de Compostela, 15-19 de diciembre de 2010

Direccin


Ponencias aceptadas


Mesa K. Historiadores y memoria histrica

Autor:
Dionisio Pereira (historiador de la memoria, Galicia, Espaa)

Ttulo:
Memorias en conflito: un debate necesario

Resumen:

mais fcil impor as 10 ou 12 horas de trabalho aos operrios da indstria automvel, se eles no souberem, se se lhes apagar a memria dos rios de
sangue que correram para a classe operria europeia conquistar a jornada das 8 horas de trabalho.


Fernando Rosas

Este pargrafo, escrito por un dos historiadores portugueses mis recoecidos e comprometidos arestora cos sectores populares, dabondo ilustrativo verbo da importancia de recuperar a memoria dos oprimidos, quer como dique contra regresins poltico-sociais propiciadas pola presente etapa neoliberal do capitalismo, quer como xrmolo dun mundo mellor.

Polo contrario, a desmemoria das capas desposudas verbo do seu propio percurso, s beneficia aos detentadores do poder econmico e poltico. Porque, segundo o propio Rosas, ...as tarefas da Memria so obviamente indissociveis da sociedade que queremos como presente e futuro. Sen memoria, sen a sa memoria, as capas populares estn avocadas a non xogar un papel determinante quer na sociedade actual, quer na sociedade futura.

Mais, en calquera dos episodios da historia das sociedades transitan distintas memorias; como afirma Rosas: no h memrias objectivamente puras, h memrias que conflituam, que se tentam anular, em ltima anlise, quer se queira ou no, que tomam partido....

Permtaseme un exemplo vencellado ao mundo do mar, obxecto dos meus ltimos traballos, utilizando o esplndido limiar que o actual director do Museu Martimo de lhavo, lvaro Garrido, fixo para a reedicin crtica do texto e do contexto da coecida obra de Alan Villiers A campanha do Argus. Uma viagem na pesca do bacalhau referida grande pesca ou faina maior nos bancos de Terranova e Groenlandia. No referido limiar, Garrido, con elegante perspicacia, pon enriba da mesa a apropiacin da memoria colectiva da pesca do bacallao polo Estado Novo salazarista en consonancia coas grandes compaas armadoras e cos capitns dos lugres a vela, mudando represin por epopeia e pescadores explotados, suxos e famentos por navegantes intrpidos, a imaxe e semellanza dos descubridores ocenicos. Pois ben, logo do 25 de Abril de 1974 esfarelada xa a Ditadura de Salazar, a memoria colectiva da pesca do bacallao contina hexemonizada e mediatizada polo persistente influxo social dos herdeiros daquela grande patronal e polo abraiante prestixio que acadaron os todopoderosos capitns de altura. Deste xeito, anda hoxe ben raro atopar testemuos confrontados s liturxias nostlxicas que inhiben de maneira consciente a visin crtica, procedentes dos solitarios e indefensos tripulantes dos doris ou dos marieiros debruzados da e noite no convs dos lugres.

Segundo a nosa maneira de ver, algo parecido debeu acontecer na nosa beiramar, evidenciandose arestora as dificultades para conformar e transmitir unha memoria na que a descarnada dureza da conflitiva desigualdade coti, exerza de contrapunto s visins tinxidas de saudosa e esforzada harmona. O caso de Vigo-Bouzas, semllanos exemplar, co agravante da dursima represin que deberon sufrir os sindicatos marieiros de clase logo de xullo de 1936, evidenciada na vintena de cadros do Sindicato de Industrias Pesquras Mar y Tierra (CNT) asasinados.

Seguindo sempre cos exemplos do mundo do mar, pero que podemos facer extensivos ao conxunto das clases traballadoras do noso pas, a memoria colectiva dos vencidos ou dos oprimidos, como se queira, esvaecuse case que por completo merc sanguenta e memoricida Ditadura xurdida tras o golpe militar, suplantada en boa medida pola memoria xestionada e mediatizada polo franquismo sedicente e impune, pola Patronal e outras lites conservadoras operativas nas poboacins do litoral entre as que cabe salientar Igrexa Catlica; memoria dos vencedores que non tivo ningn problema en se transmitir durante o rxime franquista. Pero iso non xustifica que as numerosas experiencias de traballo e loita en comn desenvolvidas ao longo do tempo, non formen parte do patrimonio, do imaxinario colectivo, dos traballadores e traballadoras do mar. Mis anda, se acreditamos nos escritos de Walter Benjamin, aos historiadores e historiadoras, s entidades que forman parte do movemento de recuperacin da memoria dos vencidos en Galicia e s actuais organizacins marieiras, compete recuperar a memoria esnaquizada e ciscada nas runas que o devalar da colectividade piscatoria (en sentido amplo) vai deixando. E aqu permtaseme un breve relanzo: como nos alerta a artista e investigadora galega Mara Rudo, compre non caer no erro de uniformizar a memoria dos oprimidos, que tamn diversa, como acontece, por exemplo, coa da militancia da CNT versus da do PCE.

Compre, pois, recuperar os anacos da memoria dos oprimidos doutrora para retornalos aos seus herdeiros e a toda a cidadana, como acto de
xustiza e tamn como modesta semente de futuro: porque, seguindo mis unha vez a Benjamin o pasado dos perseguidos e dos excludos debe ser
recuperado, porque nada do que aconteceu un asunto cancelado e moito menos a loita de clases, como demostraron con orgullo hai pouco os
traballadores e traballadoras do metal da provincia de Pontevedra. De feito, os mesmos pescadores desesperanzados que se viron xenialmente retratados por Castelao en Cousas nos anos vinte do sculo pasado, aos poucos foron quen de encetar unha xeira asociativa sen comparanza, daquela, no resto dos espazos costeiros do Estado espaol.

En consecuencia, xa tempo de que a Humanidade vencida recupere o fo da sa memoria, con vistas a posibilitar un debate plural entre os distintos procesos memoriais e as sas respectivas representacins simblicas verbo dos traballos, dos soos, das confrontacins e das traxedias acontecidas no
devalar da nosa nacin.