Imprimir
Tema 12

Tema 12

 

Historia transnacional. Unha proposta.

Lourenzo Fernández Prieto.

Departamento de Historia Contemporánea.

Universidade de Santiago de Compostela.

Na actualidade apreciase unha crecente preocupación polo espazo no que se contrúe a historia. A busca de fronteiras en función de problemas modifica a tradiconal asunción do marco estatal como espazo do desenvolvemento dos procesos históricos. Porén o ámbito da análise histórica segué a ser o territorio da lexitimación, mais de novas formas de lexitimación alen dos vellos estados nacionais. Neste texto debateremos a capacidade de explicacións máis amplias para a historia que alende a ámbitos máis reducidos que o estatal, así como o valor en si mcsmo que ten a construcción da nova c vigorosa historia local. Asistimos hoxc ao cstabelecemento dun novo paradigma no que gana forza a historia local, á vez que a historia esfarangulla os seus ámbitos de observación e os seus obxectos. Trataremos de explicar as razóns desta crecente/aparente confusión e tentaremos ofrecer uoha proposta para ordeala, partindo da necesaria compatibiiidade entre Historia local, historia nacional e historia transnacional.

Unha primieira idea é que hai un débale mal resolto entre os historiadores: o referido ao límite espacial no que se constrúe a Historia, o territorio último de referencia. Certo é que os historiadores aceptamos apriorísticamente os límites políticos do presente. Estados, nazóns, pobos, culturas... De ai a crecente lexitimidade na España da Historia rexional (ou das comunidades autónomas) froho dunha práctica historiográfíca adaptada ao novo Estado das autonomías, que substitúe á anterior Historia do Estado español, entendida como Historia nacional. Mais compre recoñecer que a elección do marco espacial no que construir a historia ven sendo sempre mais ideológica que metodológica cando non é simple oportunidade). O espazo da análise histórica é sempre un territorio para a lexitimación: local, comarcal, rexional, nacional, estatal, europea, ... Non considero necesario discutir as distintas lexitimidades posibles nin a preferencia dunhas fronte ás outras, pódense aceptar case todas se son aceptadas polos destinatarios. Interésame pola contra plantexar tres cuestións, independentemente do espazo elexido:

A Hisíoira nacional, a do Estado-nación está es crise nesta fin de século. O Estado está sendo superado por riba: a través da organización supranacional que significa o proxecto da Unión Europea, tomen por mor da globalización económica e da mundializacién cultural. Por baixo: pola aparición con forza de realidades plurínacionius c rcxionais, de idcntiadcs multiculturais c üiulüctmcas, que rachan cofl aquel Esíado-nazón uiliñcsdo en territorio, idioma, cultura, etnia. e, mesmo en moitos casos do sur de Europa,

tamén en relixión. As circunstancias desta crise inhabilitan ao Estado nacional para o futuro e obrigan a pensar nun provir sobre outros marcos, outros proxcctos e outras necesidades. Aquí é onde a Historia local c a Historia transnacionai pasan ocupar un novo lugar.

A Historia constrúese hoxe a diferentes niveis espaciáis (tres, cairo ou máis) e arteculalos semella unha necesidade evidente pare evitar dous tipos de confusión.

Primeiro, porque a aparición de novos territorios de lexitimación histórica diferentes do Estado (local, rexional, a nazón sen Estado, as culturas minoritarias) xera disgusto e é mal dixerida polos profísionais da Historia (especialmente os mandaríns) que :iñan claros os marcos de referencia estafáis. Tamén desacouga aos gobernantes que crían saber que Historia era a boa para o sistema educativo, a máis funcional para os fíns perseguidos.

Segundo, pola crise-confüsión que afecta a todos os historiadores, en razón de factores xa ben coñecidos e analisados, como o desmigallamento derivado da multiplicación de espazos, obxectos e suxeitos de estudo e, en xeral, polos cambios de paradigma.Precísase dalgunhas bases para ordear tanta confusión. Nese camino, compre adicarmos maior atención a prever que clase de Historia será necesaria no futuro. E todo apunta a que un futuro globalizador e mundializador fará necesaria unha Historia transnacional. Pero ademáis compre avanzar na naturalización dunha Historia máis democrática que xa hoxc se demanda sociaimente e localmente.

Desde a Ilustración existe un conflicto entre o local e o universal (frecuentemente so estatal) e precísase xa dunha proposta superadora que ben pode concretarse nesa Historia transnacional e na naturalización da Histoira local. Pero unha Historia local que non debe ser subsidairia da Historia nacional-estatal, senón que ten que articularse cunha Historia transnacional, entendida como unha nova Historia universal, unha Historia transnacional que non atenda, como refrenencia, a un territorio administrativo do presente co fin de lexitimalo senón a problemas, obxectos e suxeitos. Porque toda Historia constrúese con referencia a un tempo, un espazo e un problema. Propónse situar, pois, o problema e o tempo por diante do espazo, sen aceptar por restrictivo o marco estatal como ultimo superior e aceptando a posibiüdade do local. Buscando no tempo, na época histórica dada, as tendencias xerais derivadas da conxuntura histórica a escala universal ou cando menos transestatal: europea, sureuropea. peninsular,...

Recapitulando, trátase de propor a práctica dunha Historia transnacionai compatibel coa naturalización da Historia local que busca o conecimento da memoria local. Unha Historia derivada da crise do Estado-nazón, da realídade da ruptura do marco estatal por nba, na cesión de soberanía cara instancias supraestatais, e por debaixo, na práctica historiográfíca (Annales, microhistoria, irrupcccrón da historia social, etc...), da necesidade de facer historia para as necesidades da sociedade futura e non ancorada nos debates do pasado. Isto supon facer cfctiva a superación da exclusividade do marco etatal como referente para o plantearnento de problemas e concretar o que xa é certo na práctica: que o Estado-nazón xa non é como no pasado o protagonista exclusivo (nin preferente) das análises dos historiadores.